آقای مسافرآستانه اباحهگری تئاتر نیست!
اجرای یک نمایش طی چند هفته گذشته در تئاتر شهر بار دیگر حساسیت دغدغهمندان نسبت به فرهنگ جامعه را برانگیخت. نام این نمایش «هدا گابلر» است که وحید رهبانی، نویسندگی و کارگردانی آن را انجام داده وافرادی چون نسیم ادبی، احمد ساعتچیان، مهدی بجستانی، رضا مولایی، شیوا ابراهیمی، روح الله حقگو لسان و ندا حاجی بابایی در این نمایش ایفای نقش میکنند.
موضوع این نمایش که مبتنی بر نگره توهمافکن و سیاهآلود نویسنده نروژی آن یعنی هنریک ایبسن است، حول شخصیت یک زن خودخواه و هوسران و مطلقه استوار شده که هماکنون با اینکه شوهر دارد با یک قاضی بیقیدوبند نیز طرح دوستی ریخته و با وی رابطه نامشروع دارد. در یکی از پردههای این نمایش مستهجن، شخصیت زن توسط زنجیری از سوی معشوق خود کشیده میشود که این تصویر نماد فرقه انحرافی بردگی جنسی است.
درنمایش فوقالذکر که مبتنی بر فلسفه نیستانگاری غربی است، بازیگر نقش زن هوسران نمایش در پی اجیرکردن عشق مردان برای خود بوده و به راحتی با شخصیت قاضی نمایش رابطه نامشروع دارد.
عادیسازی شرب خمر و حالات مستی پس از آن به صورت تلویحی با پوشش خوردن آب پرتقال و نیز برقراری رابطه نامشروع به صورت علنی و آشکار از دیگر نکاتی است که در این نمایش مبتذل دیده میشود. فردی که نقش قاضی را در نمایش بازی میکند با گفتن اینکه «من دوست دارم همیشه نفر سوم باشم» اباحهگری جنسی را رسما در نمایش تبلیغ میکند.
نمایشنامه «هدا گابلر» یک درام تراژیک - تخیلی با مختصات تفکر غربی است.که در آن نویسنده سعی کرده برای اینکه تأملات درونیاش را پنهان کند در قالب یک شخصیت دیگر آن را به مخاطب نشان میدهد. شخصیت داستان، فردی آشفتهحال و ناامید است که برای اطمینانیافتن از قدرت خویش، موجب نابودی اطرافیان و نزدیکان میشود و سرانجام در مقابل کشمکشهای زندگی تسلیم میشود و خود را به مرگ میسپارد. نگاه ایبسن به زندگی توهمآلود و سیاه است و شخصیت نمایشی او آدمی شکستخورده و ناموفق را به تصویر میکشد. فردی که از همه ناامید شده است و اعتماد به نفس پایین او را به کام مرگ میکشاند.
هر چند طرح این موضوعات در جامعه غربی امری بسیار عادی جلوه دهد، اما اجرای نمایش این نویسنده غربی بدون کوچکترین تغییری در جامعه دینمدار ما سوالی است که بایستی مسئولان تئاتر شهر و وزارت ارشاد بدان پاسخ دهند.
انتشار عکسهای این نمایش توسط یکی از خبرگزاریها اعتراض نمایندگان مجلس و اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس را در پی داشت. به گونهای که ملکمحمدی یکی از نمایندگان از جلسه خود با وزیر ارشاد درباره این تئاتر خبر داد و ستار هدایتخواه سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس نیزاعلام داشت مسئولان فرهنگی در اعتراض به اجرای نمایش تئاتر «هدا گابلر» به مجلس احضار و با عاملان این اقدام غیراخلاقی قاطعانه برخورد خواهد شد.
با اینکه عکسهایی که توسط عکاسان از این تئاتر منتشر شده، خود گواهی بر میزان انحراف موجود در این نمایش است اما آقای حسین مسافرآستانه، مدیر مرکز هنرهای نمایشی وزارت ارشاد که مسئولیت این اجرا در درجه اول متوجه اوست، بجای پذیرفتن اشتباه صورت گرفته در تئاتر شهر و عذرخواهی بابت این امر، در جوابیه خود اظهار داشته که عکسهای منتشر شده از این نمایش به صورت غیرقانونی گرفته شده و اضافه کرده است: «علیرغم آنچه که از عدم رضایت نسبت به وضعیت کنونی تئاتر عنوان کردم و بسیاری از هنرمندان جامعه ما نیز نسبت به آن رضایت کامل ندارند، برخوردهایی از این دست را که معلوم نیست از سر غرضورزی است و یا ناآگاهی نشانه ظلم آشکار و دشمنی نسبت به ماهیت تئاتر میدانم و هر انسان آگاهی که مختصر اطلاعاتی نسبت به تئاتر و نویسندگان این حوزه، مسئولین این حوزه و ... داشته باشد به راحتی به ناعادالانه بودن چنین اظهارنظرهایی پی خواهد برد.»
هر چند خبرگزاری فارس که اولین بار عکسهای نمایش مذکور را انعکاس داده به این شبههافکنی پاسخ داده و دعوتنامه رسمی تئاتر شهر و مجوز ورود عکاس را به محل اجرای نمایش انتشار داده است اما سوال این است که فرض مثال اگر عکاسها نیز مبادرت به انتشار عمومی اباحهگری موجود در این نمایش نمیپرداختند آیا در آن صورت اجرای آن مشکلی نداشت و فقط مشکل این بوده که چرا عکسهای نمایش در سطح جامعه منتشر شده و حساسیت دلسوزان و دغدغممندان را برانگیخته است. در ثانی مگر چه چیزی در این عکسها بوده که نگرانی مدیر مرکز هنرهای نمایشی ارشاد را برانگیخته است و مردم نبایست از گزارش آن مطلع میشدند.
واکنش وزیر ارشاد نیز به این موضوع جالب است آقای سیدمحمد حسینی روز چهارشنبه درحاشیه جلسه دولت درباره این گفت: «ما در این رابطه پیگیری کردیم. آن طور که گفتند نیست و در این مسئله اغراق شده است»
یکی از سوالاتی که مطرح هست اینکه چگونه این تئاتر با تبلیغ این نوع تفکر و ترویج بی بند و باری و خیانت درحق همسر که در تناقض کامل با آموزههای دینی و باورهای اجتماعی مردم ماست در ماههای محرم و صفر که در ایام عزای اهل بیت (ع) مجوز نمایش میگیرد. آیا افرادی که به این نوع نمایشها مجوز می دهند نبایستی حداقل این مجوز را در ماههای دیگر صادر کنند تا این ایام مورد هتاکی عدهای ناآگاه قرار نگیرد.
با فشارهای وارده توسط رسانههای اصولگرا و منتقدان بالاخره این نمایش متوقف شد ولی نکته اینجاست که اینگونه نمایشها با کدام هدف مجوز میگیرند. مسافرآستانه در پاسخ خود گفته بود تئاتر را نابود نکنید؟ ایا انتقاد به این نمایشهای مستهجن از نگاه این مسئول ارشاد یعنی زیرسوال بردن اصل تئاتر.